शाळापूर्व तयारी अभियान २०२२/२३

 https://drive.google.com/file/d/1XU8u4Xjv-l0q6auWm3I6Oe4NVvX__Bfb/view?usp=drivesdk

संशोधनात्मक आणि संदर्भमूल्य असलेला ग्रंथ म्हणजे रंगनाथ तिवारी

*संशोधनात्मक आणि संदर्भमूल्य असलेला ग्रंथ म्हणजे रंगनाथ तिवारी*

      उस्मानाबाद जिल्ह्याचे प्रसिद्ध लेखक,प्राध्यापक एम. ए. मराठी, सेट नेट, पी.एच.डी. प्राप्त प्राध्यापक डॉ. दीपक सुभाषराव सूर्यवंशी सर यांचा आठ ते दहा वर्षाचा संशोधनात्मक ग्रंथ म्हणजे रंगनाथ तिवारी नुकताच वाचनात आला. डॉ. दीपक सूर्यवंशी सर हे मराठवाड्यातील नामांकित शिक्षण महर्षी ज्ञानदेव मोहेकर महाविद्यालयात मराठीचे प्राध्यापक म्हणून सर्वपरिचित आहेत. प्राध्यापक डॉ. दीपक सूर्यवंशी सर यांनी २०१७ मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्या वतीने रंगनाथ तिवारी या सदर विषयावरील सखोल संशोधनासाठी पी.एच.डी. बहाल केली. फक्त पदवी मिळविण्याकरिता अनेकजण संशोधन करणारे भरपूर मिळतात. पण एका लेखकाचा अभ्यास जगाला माहित व्हावा या उदात्त हेतूने दुसऱ्या लेखकावर लिहिणारे अत्यंत दुर्मिळच आहेत. लेखक प्राध्यापक डॉ. दीपक सूर्यवंशी सरांनी संशोधनाची शिस्त पाळूनही लेखकावर प्रचंड निष्ठा ठेवून अभ्यासपूर्ण संशोधनाचे कार्य केले आहे. डॉ. सूर्यवंशी सरांनी एका व्यक्तिमत्त्वाचा शोध घेतलाच आहे पण त्यांच्या साहित्यविश्वाचाही चिकित्सक अभ्यास देखील केल्याने नवीन पिढीला व्यक्ती आणि वाॾमय ग्रंथ रंगनाथ तिवारी हा ग्रंथ प्रेरणादायी ठरला आहे.

          रंगनाथ तिवारी या ग्रंथाचे प्रकाशन अरुणा प्रकाशन लातूर यांनी केले असून या ग्रंथाची प्रथमावृत्ती १५ ऑक्टोबर २०२१ रोजी प्रकाशित झाली सुंदर व सुरेख मुखपृष्ठ सरदार जाधव औरंगाबाद यांनी लेखक रंगनाथ तिवारी व त्यांचे साहित्य खूप सुंदर पणे रेखाटले आहे. या ग्रंथाला प्रस्तावना प्राचार्य डॉ.वसंत बिरादार महात्मा फुले महाविद्यालय अहमदपूर, लातूर यांची लाभली असून पाठराखण प्रसिद्ध लेखक भास्कर चंदनशिव यांनी केली आहे. या ग्रंथास डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाने अनुदान देऊन सहकार्य केल्याबद्दल ग्रंथ अधिक मोलाचा ग्रंथ वाटतो. या ग्रंथाचे मूल्य केवळ ३५० रुपये असून व्यक्ती आणि वांॾमय त्यादृष्टीने अधिक तोलामोलाचा आहे. प्रत्येक चिकित्सक व अभ्यासू व्यक्तीने आवर्जून वाचावा आणि प्रत्येकाच्या घरी हा ग्रंथ असावा असाच आहे.

           या ग्रंथाचा विषय असलेले रंगनाथ तिवारी हे हिंदीबरोबरच मराठीतील प्रतिभाशाली लेखक म्हणून सर्वपरिचित आहेत. १९७० ते ८० च्या दशकात त्यांनी लेखनास प्रारंभ केला. सलग तीन दशके रंगनाथ तिवारी यांनी साहित्याची सेवा अखंडपणे केली. रंगनाथ तिवारी हे मुलत: मराठीभाषिक नसले तरी त्यांनी मराठीतून विपुल प्रमाणात लिहिले पण मराठी लेखकाकडून उपेक्षितच राहिले. रंगनाथ तिवारी यांनी कथा, कादंबरी, नाटक आणि स्फुटलेखन करून स्वतःचा वेगळा ठसा उमटविला आहे. प्रस्तुत ग्रंथात एकूण सहा प्रकरणे आहेत. पहिल्या प्रकरणात रंगनाथ तिवारी यांचे व्यक्तिमत्त्व आणि वांड़मयीन प्रवास त्यांच्या जीवनाची जडणघडण अतिशय सूक्ष्मपणे अभ्यास करून मुलाखत घेऊन, त्यांच्या सानिध्यात राहून सांगितली आहे. प्रत्येक व्यक्तीच्या जडणघडणीमध्ये त्याच्या सभोवतालचे सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक, राजकीय, कौटुंबिक, पार्श्वभूमीवर त्यावर झालेले संस्कार यांचा खूप महत्त्वाचा वाटा असतो. म्हणून लेखकाने निर्माण केलेली साहित्यकृती ही खऱ्या अर्थाने त्याच्या सभोवतीच्या पर्यावरणाची निर्मिती असते.

        रंगनाथ रामदयाल तिवारी यांचा जन्म २१ जानेवारी १९३३ रोजी सोलापूर येथे संस्कृती संपन्न अशा मारवाडी कुटुंबात झाला. यांचे मूळ घराणे राजस्थानातील. तेंव्हाचे राजस्थान आजच्या इतके प्रगत नव्हते. पाऊस नसल्याने शेती पिकत नव्हती. त्यामुळे रोजगाराच्या शोधात हे कुटुंब सोलापूर येथे आले आणि तेथेच स्थायिक झाले. रंगनाथ तिवारी बालपणापासूनच अतिशय बुद्धिमान. त्यांना वाचन, संगीत, क्रिकेट याची खूप आवड होती. रंगनाथ तिवारी यांचा पिंडच मुळात शिक्षकाचा त्यामुळे क्लार्कची नोकरी सोडून देऊन शिक्षक झाले. अभ्यासाचा व्यासंग वाढतच होता. संपल्या सुरावटी, देवगिरी, बिलावल ही रंगनाथ तिवारी यांची कादंबरी. याचबरोबर उत्तम पुरुष एक वचन, मौनाची महासभा, गुरुदेव, बेगम समरू, अनन्वय, काया, परकाया असे अनेक साहित्य प्रसिद्ध आहे. मराठी कादंबरी विश्वात मैलाचा दगड ठरलेला वज्राघात, स्वामी, श्रीमान योगी, पानिपत या ऐतिहासिक कादंबर्‍या, परंपरेतील बेगम समरू ही रंगनाथ तिवारी यांची महत्त्वाची कादंबरी बहुचर्चित कादंबरी ठरली आहे.

          डॉ. दीपक सूर्यवंशी यांनी रंगनाथ तिवारी यांचा वांड़मय प्रकाराची सुंदर ओळख करून दिली आहे. लेखकाने रंगनाथ तिवारी त्यांच्या कादंबरी लेखनाची प्रमुख बलस्थाने नोंदवली आहे. कथानक, वातावरण, प्रसंग निर्मिती, निवेदन शैली, पात्र, संघर्ष आणि भाषा इत्यादी घटकांच्या माध्यमातून रंगनाथ तिवारी यांच्या कादंबरी लेखनाचा व्यापक आढावा लेखकाने घेतला आहे. रंगनाथ तिवारी यांची ऐतिहासिक कादंबरी बेगम समरू यामध्ये स्त्री जीवन किती शोषित, पीडित होते. हे खूप मार्मिकपणे मांडले आहे. याशिवाय स्वधर्म, स्वसंस्कृती, हट्टी आणि स्त्रीत्वाचा अहंकार असलेली मुत्सद्दी, राजकारणी, शारीरिक भूक आणि वखवखलेली क्रूर आणि तेवढीच प्रेमातुर अशी स्त्री जीवनाची नानाविध रूपे त्यांच्या कादंबऱ्यांमधून उभी राहतात. रंगनाथ तिवारी यांच्या उत्तम पुरुष एक वचन या कादंबरीत ताई,उमा, हौसा आणि मावशी या स्त्री व्यक्तिरेखा जागीरदार यांच्या गडीतील निजाम कालीन स्त्री जीवनाचे वास्तव प्रस्तुत व्यक्तिरेखा मधून रंगनाथ तिवारींनी समर्थपणे मांडले आहे. १९४७ नंतर मराठवाड्यात रझाकारांनी धुमाकूळ घातला. त्यांचे संवेदन गर्भ चित्रण रंगनाथ तिवारीने प्रस्तुत कादंबरीतून केला आहे.

        डॉ. दीपक सूर्यवंशी यांनी रंगनाथ तिवारी यांचे जीवन, जीवन संघर्ष, शिक्षण त्यांची जडणघडण त्यांचे वांड़मयीन प्रेरणा, त्यांची मुल्यदृष्टी त्यांचे चौफेर व्यासंग, त्यांच्या वांड़मयीन व्यक्तिमत्त्वाचे पैलू, त्यांच्या साहित्यातील अनुभवविश्व, त्यांचे कादंबरीलेखन, मराठी वाड्मयातील कादंबरीचे अनेक प्रकार, ऐतिहासिक कादंबरीचे विशेष, क्रूर राजकारण, धार्मिक जीवन, स्त्री जीवनाचे दर्शन, साहित्यातील कलाविष्कार, मराठवाडा मुक्ती संग्रामाचे चित्रण, त्यांची कथा लिहिण्याची विविध वैशिष्ट्ये यावर सूक्ष्मपणे डॉ.प्राध्यापक दीपक सूर्यवंशी यांनी संशोधनात्मक चिकित्सा केली आहे.

       एकाच व्यक्तीवर व त्यांच्या वाड़मयीन प्रवास सर्वांसमोर मांडण्याचा कौतुकास्पद प्रवास म्हणजे रंगनाथ तिवारी हा व्यक्ती आणि वांड़मय ग्रंथ खरंच सर्वांनी आवर्जून वाचावा असाच आहे. सदरील ग्रंथ वाचताना लेखक आणि दहा वर्षे केलेली चिकित्सा जाणवल्याशिवाय राहत नाही. डॉ. दीपक सूर्यवंशी सरांची लिखाण करण्याची वेगळी हातोटी या ग्रंथामध्ये दिसून येते.

        प्राध्यापक डॉ. दीपक सूर्यवंशी सर यांना पुढील वाटचालीसाठी खूप खूप शुभेच्छा...!

समीक्षिका/ लेखिका /शिक्षिका/ कवयित्री

कु. मिनाक्षी पांडुरंग नागराळे 

जि.परि.प्राथ. शाळा कोकलगाव 

ता.जि. वाशिम 

मो. 9767663257

कोल्ह्याची फजिती (मजेशीर गोष्ट)

कोल्ह्याची फजिती 

वाक्प्रचार आणि त्याचे अर्थ...

 💁‍♀️वाक्प्रचार आणि अर्थ भाग 1.

1.     अटकेपार झेंडा लावणे - फार मोठा पराक्रम गाजवणे. 

2.     अपूर्व योग येणे - दुर्मिळ योग येणे.

3.     अभिलाषा धरणे - एखाद्या गोष्टीची इच्छा बाळगणे. 

4.     अभंग असणे - अखंड असणे. 

5.     अमलात आणणे - कारवाई करणे. 

6.     अप्रूप वाटणे - आश्चर्य किंवा कौतुक वाटणे. 

7.     अनभिज्ञ असणे - एखाद्या विषयाचे मुळीच ज्ञान नसणे. 

8.     अट्टहास करणे - आग्रह धरणे. 

9.     अवाक् होणे – आश्चर्यचकित होणे. 

10.  अजरामर होणे - कायमस्वरूपी टिकणे. 

11.  अनमान करणे - संकोच करणे. 

12.  अठरा विश्वे दारिद्र्य असणे - पराकोटीचे दारिद्र्य असणे. 

13.  अर्धचंद्र देणे - हकालपट्टी करणे. 

14.  अडकित्त्यात सापडणे - पेचात सापडणे. 

15.  अत्तराचे दिवे लावणे - भरपूर उधळपट्टी करणे. 

16.  अन्नास जागणे - उपकाराची आठवण ठेवणे. 

17.  अन्नास मोताद होणे - आत्यंतिक दारिद्र्यात जगणे. 

18.  अन्नास लावणे - उपजीविकेचे साधन मिळवून देणे. 

19.  अर्ध्या हळकुंडाने पिवळे होणे - थोड्याशा यशाने चढून जाणे. 

20.  अठरा गुणांचा खंडोबा - लबाड माणूस. 

21.  आयोजित करणे - सिद्धता करणे. 

22.  आखाडे बांधणे - मनात आराखडा किंवा अंदाज करणे. 

23.  आत्मसात करणे – मिळवणे,अंगी बाणणे. 

24.  आवर्जून पाहणे - मुद्दामहून पाहणे. 

25.  आकाशाची कुऱ्हाड - आकस्मिक संकट. 

26.  आकांडतांडव करणे - रागाने आदळआपट करणे. 

27.  आकाश ठेंगणे होणे - अतिशय आनंद होणे. 

28.  आड येणे - अडथळा निर्माण करणे. 

29.  आकाश पाताळ एक करणे - फार मोठ्याने आरडाओरड करून थैमान घालणे. 

30.  आकाश फाटणे - चारी बाजूंनी संकटे येणे. 

31.  आकाशाला गवसणी घालणे - आवाक्याबाहेरची गोष्ट करण्याचा प्रयत्न करणे. 

32.  आगीत तेल ओतणे - भांडण किंवा वाद विकोपाला जाईल असे करणे. 

33.  आच लागणे - झळ लागणे. 

34.  आपल्या पोळीवर तूप ओढणे – साधेल तेवढा स्वतःचाच फायदा करून घेणे. 

35.  आभाळ कोसळणे - एकाएकी फार मोठे संकट येणे. 

36.  आभाळाला कवेत घेणे - मोठे काम साध्य करणे. 

37.  आतल्या आत कुढणे - मनातल्या मनात दुःख करणे. 

38.  इतिश्री करणे - शेवट करणे. 

39.  उखाळ्या-पाखाळ्या काढणे – एकमेकांचे उणेदुणे काढणे किंवा दोष देणे. 

40.  उचलबांगडी करणे - एखाद्याला जबरदस्तीने हलवणे. 

41.  उंटावरून शेळ्या हाकणे - स्वतः सामील न होता सल्ले देणे, मनापासून काम न करणे,दूरवरून निर्देश देणे. 

42.  उदक सोडणे - एखाद्या वस्तूवरील आपला हक्क सोडून देणे. 

43.  उदास होणे - खिन्न होणे. 

44.  उसने बळ आणणे - खोटी शक्ती दाखविणे. 

45.  उताणा पडणे - पराभूत होणे. 

46.  उदास होणे - खिन्न होणे. 

47.  उपोषण करणे - लंघन करणे,उपाशी राहणे. 

48.  उत्पात करणे - विध्वंस करणे. 

49.  उसंत मिळणे - वेळ मिळणे. 

50.  उसने बळ आणणे - खोटी शक्ती दाखविणे. 

51.  उताणे पडणे - पराभूत होणे. 

52.  उच्छाद मांडणे - धिंगाणा घालणे. 

53.  ऊहापोह करणे - सर्व बाजूंनी चर्चा करून साधकबाधक विचार करणे. 

54.  उध्वस्त होणे - नाश पावणे. 

55.  उंबराचे फूल - क्वचित भेटणारी व्यक्ती. 

56.  उन्मळून पडणे - मुळासकट कोसळणे. 

57.  उन्हाची लाही फुटणे - अतिशय कडक ऊन पडणे. 

58.  उराशी बाळगणे - मनात जतन करुन ठेवणे. 

59.  उलटी अंबारी हाती येणे - भीक मागण्याची पाळी येणे. 

60.  उखळ पांढरे होणे - पुष्कळ फायदा होणे. 

61.  ऊर भरून येणे – गदगदून येणे.

 62.  उष्ट्या हाताने कावळा न हाकणे - कधी कोणाला यत्किंचितही मदत न करणे. 

63.  एक घाव दोन तुकडे करणे - ताबडतोब निर्णय घेऊन गोष्ट निकालात काढणे. 

64.  ओनामा – प्रारंभ. अग्निदिव्य करणे - कठीण कसोटीला उतरणे. 

65.  ओढा असणे - कल असणे. 

66.  ओक्साबोक्शी रडणे - मोठ्याने आवाज करत रडणे. 

67.  अंग धरणे - लठ्ठ होणे. 

68.  अंगावर काटा येणे - भीती वाटणे. 

69.  अंग काढून घेणे - संबंध तोडणे. 

70.  अंगात वीज संचारणे – अचानक बळ येणे. 

71.  अंगाला होणे - अंगाला छान बसणे. 

72.  अंगवळणी पडणे – सवय होणे. 

73.  अंगाची लाही होणे – अतिशय संताप होणे,खूप राग येणे. 

74.  अंगी बाणणे – मनात खोलवर रुजणे.

 75.  अंगावर काटा उभा राहणे - भीतीने अंगावर शहारे येणे. 

76.  अंगावर मूठभर मांस चढणे - धन्यता वाटणे. 

77.  अंगाचा तिळपापड होणे - अतिशय संताप येणे. 

78.  अंगावर शेकणे – नुकसान सोसावे लागणे. 

79.  अंगी ताठा भरणे – मगरुरी करणे. 

80.  अंथरूण पाहून पाय पसरणे – ऐपतीनुसार खर्च करणे. 

81.  अंग चोरणे – फारच होडे काम करणे. 

82.  आंदण देणे - देऊन टाकणे. 

83.  आंबून जाणे – विटून जाणे,थकणे. 

84.  कणीक तिंबणे - खूप मार देणे. 

85.  कपाळ फुटणे - दुर्दैव ओढवणे. 

86.  कपाळाला हात लावणे – हताश होणे,निराश होणे. 

87.  कपाळमोक्ष होणे - मरण पावणे,अचानक झालेल्या अपघातामुळे उध्वस्त होणे.

88.  कान फुंकणे - दुसऱ्याच्या मनात किल्मिष निर्माण करणे,चुगली करणे. 

89.  कान उपटणे – कडक शब्दात समज देणे. 

90.  कागदी घोडे नाचविणे – फक्त लेखनात शूरपणा दाखविणे. 

91.  कानावर हात ठेवणे – नाकाबूल करणे,माहीत नसल्याचा बहाणा करणे. 

92.  कान टोचणे – खरमरीत शब्दात चूक लक्षात आणून देणे. 

93.  कानउघाडणी करणे – चुकीबद्दल कडक शब्दात बोलणे,कडक शब्दात चूक दाखवून देणे. 

94.  काखा वर करणे - आपल्याजवळ काही नाही असे दाखवणे. 

95.  कानाडोळा करणे - दुर्लक्ष करणे. 

96.  कानाने हलका असणे – काशावरही पटकन विश्वास ठेवणे. 

97.  कान निवणे – ऐकून समाधान होणे. 

98.  काढता पाया घेणे – विरोधी परिस्थिति पाहून निघून जाणे. 

99.  कानावर घालणे – लक्षात आणून देणे. 

100.     कायापालट होणे - स्वरूप पूर्णपणे बदलणे. 

101.     काट्याने काटा काढणे – एका शत्रूच्या सहाय्याने दुसर्‍या शत्रूचा पराभव करणे. 

102.     काट्याचा नायटा होणे – क्षुल्लक गोष्टीचा भयंकर परिणाम होणे. 

103.     कावराबावरा होणे – बावरणे. 

104.    कात्रीत सापडणे - दोन्ही बाजूंनी संकटात सापडणे. 

105.    कानशिलांची भजी होणे – गुच्चे मारून मारून कानशिलांचा आकार बदलणे. 

106.    काळीज उडणे - भीती वाटणे. 

107.    कुणकुण लागणे - चाहूल लागणे. 

108.    कच्छपी लागणे - नादी लागणे. 

109.     काळजाचे पाणी पाणी होणे - अतिदुःखाने मन विदीर्ण होणे. 

110.     कुत्रा हाल न खाणे - अतिशय वाईट स्थिती येणे. 

111.    कूच करणे - वाटचाल करणे. 

112.    काळजी घेणे – चिंता वाहने,आस्था असणे. 

113.    कटाक्ष असणे - कल असणे,भर असणे, जोर असणे. 

114.    कंपित होणे - कापणे थरथरणे. 

115.    कसून मेहनत करणे - खूप नेटाने कष्ट करणे. 

116.    कस लावणे - सामर्थ्य पणाला लावणे. 

117.    किरकिर करणे - एखाद्या गोष्टीबाबत सतत तक्रार करणे. 

118.    कारवाया करणे – कट करणे,कारस्थाने करणे. 

119.    कापरे सुटणे - घाबरल्यामुळे थरथरणे. 

120.    कहर करणे - अतिरेक करणे. 

121.    कोडकौतुक होणे - लाड होणे. 

122.    काळ्या पाण्याची शिक्षा - मरेपर्यंत कैद होणे. 

123.    काळ्या दगडावरची रेघ - खोटे न ठरणारे शब्द. 

124.     कंठस्नान घालने - ठार मारणे. 

125.     काकदृष्टीने पाहाणे – अतिशय बारकाईने व तीक्ष्ण नजरेने पाहाणे. 

126.     कंठशोष करणे - ओरडून गळा सुकवणे,उगाच घसाफोड करून खूप समजावून सांगणे. 

127.     कंठ दाटून येणे – गहिवरून येणे. 

128.     कंबर कसणे – जिद्दीने तयार होणे,एखाद्या गोष्टीसाठी हिम्मत करून तयार होणे. 

129.    कुंपणाने शेत खाणे – ज्याच्यावर जबाबदारी आहे अशा विश्वासातील माणसाने फसवणे. 

130.    केसाने गळा कापणे - वरकरणी प्रेम दाखवून कपटाने एखाद्याचा घात करणे. 

131.    कोंबडे झुंजवणे - दुसऱ्यांचे भांडण लावून आपण मजा पाहणे. 

132.    कोपरापासून हात जोडणे – काहीही संबंध न राहण्याची इच्छा प्रकट करणे. 

133.    खडा टाकून पहाणे - अंदाज घेणे. 

134.    खपणे – कष्ट करणे,झिजणे. 

135.    खळखळ करणे - नाखुशीने सतत नकार देणे,टाळाटाळ करणे. 

136.    खंड न पडणे - एखादे कार्य करताना मध्ये न थांबणे. 

137.    खसखस पिकणे - मोठ्याने हसणे. 

138.    खूणगाठ बांधणे - निश्चय करणे. 

139.    खडे चारणे - शरण येण्यास भाग पाडणे. 

140.    खडे फोडणे - दोष देणे. 

141.    खापर फोडणे - एखाद्यावर निष्कारण ठपका ठेवणे. 

142.    खाजवून खरुज काढणे - मुद्दाम भांडण करू उकरून काढणे. 

143.    खायचे वांदे होणे - उपासमार होणे,खायला न मिळणे. 

144.    खाल्ल्याघरचे वासे मोजणे - उपकार करणाऱ्याचे वाईट चिंतिणे. 

145.    खितपत पडणे - क्षीण होत जाणे. 

146.    खो घालने - विघ्न निर्माण करणे. 

147.    गळ्यात गळा घालणे – खूप मैत्री करणे. 

148.    गर्भगळीत होणे - अतिशय घाबरणे. 

149.    गळ्यातील ताईत होणे – अत्यंत आवडता होणे,अतिशय प्रिय असणे. 

150.    गाजावाजा करणे - प्रसिद्धी मिळविण्याचा प्रयत्न करणे. 

151.    गळ घालणे - अतिशय आग्रह करणे. 

152.    गळ्यात पडणे - एखाद्याला खूपच भीड घालने. 

153.    गळ्याशी येणे - नुकसानीबाबत अतिरेक होणे. 

154.    गाडी पुन्हा रुळावर येणे - चुकीच्या मार्गावरून पुन्हा पूर्ववत योग्य मार्गाला येणे. 

155.    गुजराण करणे - निर्वाह करणे. 

156.    गुमान काम करणे - निमूटपणे काम करणे. 

157.    गुण्यागोविंदाने राहणे - प्रेमाने एकत्र राहणे. 

158.    गाडी अडणे – खोळंबा होणे. 

159.    ग्राह्य धरणे - योग्य आहे असे समजणे. 

160.    गट्टी जमणे - दोस्ती होणे. 

161.    गढून जाणे - मग्न होणे,गुंग होणे. 

162.    गुण दाखवणे - दुर्गुण दाखवणे. 

163.    गंगेत घोडे न्हाणे - कार्य तडीस गेल्यावर समाधान वाटणे. 

164.    गळ्यात धोंड पडणे – इच्छा नसताना जबाबदारी अंगावर पडणे. 

165.    गाशा गुंडाळणे - एकाएकी निघून जाणे,एकदम पसार होणे. 

166.    गाजावाजा करणे - प्रसिद्धी मिळविण्याचा प्रयत्न करणे. 

167.    गौडबंगाल असणे – गुढ गोष्ट असणे,काहीतरी रहस्य असणे. 

168.    घडी भरणे - विनाशकाळ जवळ येऊन ठेपणे. 

169.    घागरगडचा सुभेदार – पाणक्या. 

170.    घर डोक्यावर घेणे - अतिशय गोंगाट करणे. 

171.    घर धुवून नेणे - सर्वस्वी लुबाडणे. 

172.    घाम गाळणे - खूप कष्ट करणे. 

173.    घालून-पाडून बोलणे - दुसऱ्याच्या मनाला लागेल असे बोलणे. 

174.    घोडे मारणे - नुकसान करणे. 

175.    घोडे पुढे दामटणे - स्वतःच्या फायद्यासाठी पुढे सरसावणे. 

176.    घोडे पेंड खाणे - अडचण निर्माण होणे. 

177.    घोकंपट्टी करणे - अर्थ लक्षात न घेता केवळ पाठांतर करणे. 

178.    चतुर्भुज होणे - लग्न करणे. 

179.    चक्कर मारणे - फेरफटका मारणे. 

180.    चाहूल लागणे - मागोवा लागणे. 

181.    चिल्लेपिल्ले वाऱ्यावर सोडणे – अनाथ करणे. 

182.    चेहरा खुलणे - आनंद होणे. 

183.    चित्त विचलित होणे - मूळ विषयाकडून लक्ष दुसरीकडे जाणे. 

184.    चंग बांधणे – निश्चय करणे. 

185.    चितपट करणे – कुस्तीत हरविणे.

 186.    चार पैसे गाठीला बांधणे - थोडीफार बचत करणे. 

187.    चुरमुरे खात बसणे - खजील होणे. 

188.    चारी दिशा मोकळ्या होणे - पूर्ण स्वातंत्र्य मिळणे. 

189.    चाहूल लागणे - एखाद्याचे अस्तित्व जाणवणे. 

190.     चौदावे रत्न दाखवणे - मार देणे. 

191.    छाननी करणे - तपास करणे. 

192.    छातीत धस्सदिशी गोळा येणे - अचानक खूप घाबरणे. 

193.     जमीनदोस्त होणे - पूर्णपणे नष्ट होणे. 

194.     जंग जंग पछाडणे - निरनिराळ्या रीतींनी प्रयत्न करणे,कमालीचा प्रयत्न करणे. 

195.     जिभेला हाड नसणे - वाटेल ते बेजबाबदारपणे बोलणे. 

196.     जीभ सैल सोडणे – वाटेल तसे बोलणे. 

197.     जिवात जिव येणे - काळजी नाहीशी होऊन,पुन्हा धैर्य येणे. 

198.     जीव भांड्यात पडणे - काळजी दूर होणे. 

199.     जीव मुठीत धरणे - मन घट्ट करणे. 

200.    जळफळाट होणे - रागाने लाल होणे. 

201.    जम बसणे - स्थिर होणे,बस्तान बसणे. 

202.    जीवाची मुंबई करणे - अतिशय चैनबाजी करणे. 

203.     जीव मेटाकुटीस येणे - त्रासाने अगदी कंटाळून जाणे. 

204.     जीव अधीर होणे - उतावीळ होणे. 

205.     जीव टांगणीला लागणे - चिंताग्रस्त होणे. 

206.     जीवावर उदार होणे - प्राण देण्यास तयार होणे. 

207.     जिवाचे रान करणे - खूप कष्ट सोसणे. 

208.     जीव खाली पडणे – काळजीतून मुक्त होणे. 

209.     जिवाचा धडा करणे – पक्का निश्चय करणे. 

210.    जीव वरखाली होणे – घाबरणे. 

211.     जीव की प्राण असणे - प्राणाइतके प्रिय असणे. 

212.     जिवावर उठणे - जीव घेण्यास उद्युक्त होणे. 

213.     जीवावर उड्या मारणे - दुसऱ्यावर अवलंबून राहून चैन करणे. 

214.     जीवाला घोर लागणे - खूप काळजी वाटणे. 

215.     जीव गहाण ठेवणे - कोणत्याही त्यागास तयार असणे. 

216.     जिव थोडा थोडा होणे - अतिशय काळजी वाटणे. 

217.     जोपासना करणे - काळजीपूर्वक संगोपन करणे. 

218.    ज्याचे नाव ते असणे - उपमा देण्यास उदाहरण नसणे. 

219.     झाकले माणिक – साधा,पण गुणी मनुष्य. 

220.     झळ लागणे - थोडाफार दुष्परिणाम भोगावा लागणे. 

221.    झुंज देणे - लढा देणे,संघर्ष करणे. 

222.     त्राटिका - कजाग बायको. 

223.     टक लावून पाहणे - एकसारखे रोखून पाहणे. 

224.     टाहो फोडणे - मोठ्याने आकांत करणे. 

225.     टाके ढिले होणे - अतोनात श्रम झाल्यामुळे अंगी ताकत न रहाणे.

 226.    टिकाव लागणे - निभाव लागणे,तगून राहणे. 

227.     टेंभा मिरविणे - दिमाख दाखवणे. 

228.    ठसा उमटवणे - छाप पाडणे. 

229.    ठाण मांडणे - एका जागेवर बसून राहणे. 

230.     डाव साधने - संधीचा फायदा घेऊन कार्य साधने,योजलेल्या युक्तीने इष्ट वस्तू मिळविणे. 

231.     डाळ शिजणे – थारा मिळणे,सोय जुळणे,मनाजोगे काम होणे. 

232.    डाव येणे - खेळात राज्य येणे. 

233.    डोक्यावर घेणे - अति लाड करणे. 

234.    डोळे फिरणे  - खूप घाबरणे. 

235.    डोळा असणे – पाळत ठेवणे. 

236.    डोळे उघडणे – अनुभवाने सावध होणे. 

237.     डांगोरा पिटणे - जाहीर वाच्यता करणे. 

238.     डोक्यावर मिरी वाटणे - वरचढ होणे. 

239.     डोके खाजविणे - एखाद्या गोष्टीचा विचार करणे. 

240.     डोळ्यांवर कातडे ओढणे - जाणूनबुजून दुर्लक्ष करणे. 

241.     डोक्यावर खापर फोडणे - एखाद्यावर निष्कारण ठपका ठेवणे. 

242.     डोळ्यांत धूळ फेकणे - फसवणूक करणे. 

243.     डोळा चुकवणे - अपराधी भावनेमुळे नजरेला नजर देणे टाळणे. 

244.     डोळे निवणे - समाधान होणे. 

245.     डोळेझाक करणे – दुर्लक्ष करणे. 

246.    डोळ्याला डोळा न भिडवणे - घाबरून नजर न देणे. 

247.    डोळ्यातून थेंब न काढणे – दु:खद प्रसंग असूनही न रडणे.  

248.    डोळे लावून बसणे - खूप वाट पाहणे. 

249.    डोळे वटारणे - रागाने बघणे. 

250.    डोळे पांढरे होणे – मोठा धक्कादायक प्रसंग ओढवणे. 

251.    डोळ्यांस धारा लागणे – अश्रू वाहणे,रडणे. 

252.     डोळ्यांत खुपणे - सहन न होणे. 

253.     डोळ्यांचे पारणे फिटणे - पूर्ण समाधान होणे. 

254.     डोळ्यात अंजन घालणे – चूक स्पष्टपणे लक्षात आणून देणे. 

255.     डोळे खिळून राहणे - एखाद्या गोष्टीकडे एकसारखे बघत राहणे. 

256.     डोळे दिपवले - थक्क करून सोडणे. 

257.     डोळ्यांत प्राण आणणे - एखाद्या गोष्टीसाठी अतिशय आतुर होणे. 

258.     डोळे फाडून पहाणे - तीक्ष्ण नजरेने पाहणे,आश्चर्यचकित होऊन पाहणे. 

259.     डोळ्यात तेल घालून रहाणे - अतिशय जागृत रहाणे. 

260.     डोळे भरून पहाणे - समाधान होईपर्यंत पाहणे. 

261.     तडीस नेणे - पूर्ण करणे. 

262.    तगादा लावणे – पुन्हा:पुन्हा मागणी करणे. 

263.     ताळ्यावर आणणे - योग्य समज देणे. 

264.     तळपायाची आग मस्तकात जाणे - अतिशय संताप होणे. 

265.     तारांबळ उडणे - अतिशय घाई होणे.

 266.    ताटकळत उभे राहणे - वाट पाहणे. 

267.    तारांबळ होणे - घाईगडबड उडणे. 

268.    ताट वाढणे - जेवायला वाढणे. 

269.    तोंडी लावणे - जेवताना चाखण्यासाठी एखादा पदार्थ देणे. 

270.    तोंड काळे करणे – कायमचे निघून जाणे. 

271.     तिलांजली देणे – सोडणे,त्याग करणे. 

272.    तोंड देणे - मुकाबला करणे,सामना करणे. 

273.    तोंडून अक्षरं न फुटणे - घाबरून न बोलणे. 

274.    तोंड फिरवणे – नाराजी व्यक्त करणे. 

275.    तोंड भरून बोलणे – मनाचे समाधान होईपर्यंत बोलणे,खूप स्तुती करणे. 

276.     तोंड काळे करणे - दृष्टीआड होणे,नाहीसे होणे. 

277.     तोंड सांभाळून बोलणे – जपून बोलणे. 

278.     तोंडाला पाने पुसणे – फसवणे. 

279.    तजवीज करणे - तरतूद करणे. 

280.     तळहातावर शीर घेणे - जीवावर उदार होणे. 

281.     तोंडचे पाणी पळणे - अतिशय घाबरणे,भयभयीत होणे. 

282.     तोंडघशी पाडणे – विश्वासघात होणे,अडचणीत येणे. 

283.     तोंडाला पाणी सुटणे – हाव निर्माण होणे, लालसा उत्पन्न होणे. 

284.     तोंडात बोट घालणे - आश्चर्यचकित होणे. 

285.     तोंडसुख घेणे – दोष देताना वाट्टेल तसे बोलणे. 

286.     तोंड टाकणे – अद्वातद्वा बोलणे. 

287.     तोंडावाटे ‘ब्र’ न काढणे - एकही शब्द न उच्चारणे. 

288.     थांग न लागणे - कल्पना न येणे. 

289.     थुंकी झेलणे - खुशामत करण्यासाठी लाचारी पत्करणे. 

290.    दुमदुमून जाणे - निनादून जाणे. 

291.     दगा देणे – फसवणे. 

292.     दबा धरून बसणे - टपून बसणे. 

293.     दाद मागणे - तक्रार करून किंवा गार्‍हाणे सांगून न्याय मागणे. 

294.     दात धरणे - वैर बाळगणे. 

295.     दाढी धरणे - विनवणी करणे. 

296.     दगडावरची रेघ - खोटे न ठरणारे शब्द. 

297.     दातांच्या कण्या करणे - अनेक वेळा विनंती करून सांगणे. 

298.     दाती तृण धरणे - शरणागती पत्करणे. 

299.    दक्षता घेणे - काळजी घेणे. 

300.    दडी मारणे - लपून राहणे. 

     

            

  

महागाई (निरजा काव्य)

 निरजा काव्य

विषय-महागाई

कशी वाढली महागाई

 गोरगरीब जनता

     हाल

    अपेष्टा

  नाहक सहन

करते आज तरूणाई...!!

महागाई खूप वाढली

  हवालदिल झाले

    छोटे

    कामगार

  कागदी योजना

 सांगा कुणी काढली....!!

पेट्रोल डिझेल वाढले

    महाग खाद्यपदार्थ

         जीवन

          गाडा

     कसा हाकावा

शक्क्ल कुणी काढले....!!

येणार कुणास कीव

  वाढत्या महागाईमुळे

       युध्द

       तुटवडा

   सारखे शब्द

आज घेतात जीव....!!

महागाई वाढली खूप

  ग्राम शहर

    एकसारखे

     भासती

    बदलले जग

आणि पृथ्वीचे रूप....!!

मिनाक्षी पांडुरंग नागराळे

जि.प.प्रा.शाळा कोकलगाव

ता. जि.वाशिम