*समीक्षण पुस्तक परिचय*
*बाल स्वप्नांना गरुड भरारीची झेप घ्यायला लावणारा बालकवितासंग्रह डिझेलगाडी*
प्रसिद्ध कवी शफी बोल्डेकर मु. पो. बोल्डा.तालुका कळमनुरी जिल्हा हिंगोली यांचा २०१४ साली प्रकाशित झालेला बालकवितासंग्रह डिझेलगाडी हा माझ्या वाचनात आला. हाती पुस्तक घेतल्यानंतर मी जणू बालवयातच गेल्याचा अनुभव प्रत्यक्षदर्शी आला. लहान मुलांना आवडेल असे बोलके मुखपृष्ठ त्यावर चिमुकल्यांनी एकमेकांच्या कपड्यांना धरून बनवलेली त्यांची झुक झुक गाडी आणि त्याखाली झुक झुक आगीनगाडीचे रंगीत चित्र कोवळ्या बाल मनाला स्पर्श करून जाते. प्रत्येक पृष्ठ दर्जेदार, घट्ट बांधणी, रंगीत कागद वापरून केलेले, लहान मुलांनी किती हाताळले तरी फाटायची भीती नाही अशी दर्जेदार बांधणी.
मलपृष्ठावर स्वातंत्र्यसैनिक तथा महाराष्ट्र शाहिरा अनुसयाबाई शिंदे यांच्या शुभेच्छा व आशीर्वाद अर्पण पत्रिकेवर ग्रामीण भागातले प्रभातसमयीचे चित्र, सानथोरासहित काळजाला भिडणारे, लेकरांच्या सर्व मित्रांना अर्पण केलेल्या त्या ओळी मनाला भुरळ टाकणाऱ्या आहेत. डिझेल गाडी शफी सरांचा तिसरा काव्यसंग्रह जरी असला तरी बालकविता संग्रहित करणारा पहिला बाल काव्यसंग्रह आहे.इतर विषयावर कविता करण्यामध्ये आजकाल बरेच नवीन तरुण मंडळी उतरताना दिसते आहे पण बालकविता करणाऱ्या कवींचे प्रमाण त्या मानाने कमीच त्याचे कारणही तसेच बाल कविता करणा-या कवीला अगदी बालवयातच जावे लागते लहान मुलांच्या इतकेच लहान व्हावे लागते.
डिझेलगाडी डिझेलगाडी
जोडी शहर खेडीपाडी
चला वाचूया थोडी-थोडी
स्टेशन,गावे,चौदाखडी....!!
बदलत्या काळाप्रमाणे कवीसुद्धा डिझेल गाडीचे स्वप्न रंगीत आगगाडी चे महत्व आपल्या काव्यातून सांगतो आहे. कवी हाडाचा शिक्षक असल्यामुळे बालकांच्या अंतर्मनात सहज डोकावू शकले आहेत. आगगाडी ही शहर आणि खेडी यांना जोडत जोडत व माणसं सोडत सोडत जाते. ग्रामीण भागातल्या लोकांना सुद्धा आगगाडी म्हणजेच रेल्वेचे दर्शन होते आणि प्रत्येक रेल्वे स्टेशन वर गावे,स्टेशन, इत्यादीची माहिती नकळत लोकांना होते. जुन्या काळातील आगगाडीचा संबंध कवीने आजच्या काळातील आधुनिकतेशी साधत आधुनिक युगातल्या चौदाखडीशी जोडला आहे.
एकाच कवितेतून महाराष्ट्राचे व संपूर्ण भारत देशाचे दर्शन घडविणारी ही डिझेल गाडी एकच कविता महाराष्ट्रातल्या 36 जिल्ह्याचे दर्शन घडवत आपल्या देशाची भारतीय संस्कृती, देवालय, प्रसिद्ध ठिकाणे, प्रत्येक जिल्ह्याचे आगळेवेगळे वैशिष्ट्य सांगत डिझेल गाडीच्या डब्यात प्रमाणे एकच कविता अख्ख्या भारताचे दर्शन चाळीस कडव्यात करत चोविसाव्या पृष्ठावर थांबते.
कवी शक्ती बोडेकर सरांच्या प्रत्येक ओळी मुलांना नवीन माहिती देणारी आणि बालकांच्या बालमनावर संस्कार करणारी व वाचनाची गोडी लावत चित्रासह काळजाला स्पर्श करणारी आणि आशेचे पंख लावणारी आहे.बालवयातच थोरांचे आदर्श पुढे ठेवणारी व देश प्रेमाची गोडी लावणारी आहे, गल्लीपासून ते दिल्लीपर्यंत प्रवास लहान मुलांना घरातल्या घरात बसून भारत देशाचे भ्रमण करायला लावणारी ही एकच कविता खूप बोलकी आणि आजच्या काळातील तरुण पिढी व बालवयातील मुलांनी वाचावी अशीच प्रेरणादायी आहे.
"मराठी आमची राज्यभाषा
मुंबई राजधानी महाराष्ट्र देशा
शिवाजी छत्रपती जाणते राजे
जगात कीर्ती नाव गाजे
भोसले कुळभूषण कुळवाडी
झुक झुक झुक झुक डिझेलगाडी...!!"
वरील कडव्यामध्ये मराठी ही महाराष्ट्राची राज्यभाषा असून महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई आहे,महाराष्ट्रातले जाणते छत्रपती शिवाजी राजांचा इतिहास अख्ख्या जगाला ठाऊक आहे.अख्या जगात छत्रपती शिवाजी महाराजांचे नाव गाजते आहे. असे कवी ठणकावून सांगतो आहे. सम्राट अशोका पासून ते चंद्रावर पहिले पाऊल ठेवणारा, नील आर्मस्ट्रॉंग पर्यंतचा सर्व प्रवास माहिती आपल्या काव्यातून मोती माणकासारखी उधळीत आहेत.इतकेच नाही तर कवी बाल विश्वात जाऊन इको फ्रेंडली घर बनविण्याची सुद्धा स्वप्न पाहतो आहे.
"शौचालय असावच घरोघरी
झोपायला हवी मऊ लपेडी..."
झोपायला जशी उबदार ,मऊ हवे तसेच प्रत्येकाच्या घरी शौचालय असावचं असं कवीला वाटतं. बालमनावर स्वच्छतेचे संस्कार रुजविणा-या या ओळी मनाला खूपच भावल्या.तुकारामाची गाथा, शेख महंमद यांची शिकवण, संत कबीर ते एकनाथ, दीक्षाभूमी ते बाबासाहेबांचा संघर्ष, संविधानाचे पाईक ते आग्र्याचा प्रसिद्ध ताजमहाल, स्वातंत्र्याची चळवळ ते देश प्रेमी महात्म्यांची ओळख, जय जवान ते जय किसान, जिजाबाई ते लक्ष्मीबाई, संशोधक ते संशोधना पर्यंत बालमनाच्या डिझेल गाडीतला प्रवास खरोखरच मनाला चेतना आणि प्रेरणा देणारा आहे. सर्व पालकांनी आपल्या लहान मुलांना (देशाचा खजिनाच) लपलेला हा काव्यसंग्रह आपल्या मुलांच्या हाती आवडीने द्यावा असाच आहे.
आज समाजात चित्र बदलत चालली आहे कारण जग झपाट्याने बदलत आहे.आज अवघ्या पाच-सहा वर्षापासून चि मुल इंटरनेटच्या जगामध्ये स्वतःला हरवून बसले आहे. लहान-लहान मुले पूर्वी मैदानावरचे खेळ खेळायची आज प्रत्येक मूल आई-बाबांचे बहीण किंवा भावाचे मोबाईल हातामध्ये घेऊन बसताना दिसते आहे. त्याचा शारीरिक मानसिक आणि बौद्धिक नुकसान तर होतच आहे परंतु प्रत्येक पालकांनी याला वेळीच आवर घालून सतर्क राहिले पाहिजे...बालवयातच असे अनेक बालकवितासंग्रह खरेदी करून आपल्या पाल्यांना वाचायला दिली पाहिजे.
कवी शफी बोल्डेकरांची साधी सोपी सरळ भाषा अंतर्मनाचा वेध घेत बाह्य जगाचे, देशाचे दर्शन घडवणारी आहे.संपूर्ण पुस्तकात एकच कविता डिझेल गाडीच्या डब्या प्रमाणे जसे स्टेशन बदलत जाते तसे कडवे बदलत नवनवीन माहिती देत, जगातल्या सात आश्चर्याची अभ्यास बालमनावर करणार आहे. यात ग्रामीण भागातली खेडी ते स्वातंत्र्य काळात पडलेली बेडी पर्यंत घेऊन जाते. मला तर वाटते हे पुस्तक प्रत्येक शाळेतच असायला हवे प्रत्येक शिक्षकांनी पहिलीच्या वर्गाला ही संपूर्ण कविता प्रात्यक्षिक व हावभावांनुरूप सादर केली तर परिपाठामध्ये जनरल नॉलेज घ्यायची वेळच येणार नाही. इतके भरभरून शफी सरांनी देण्याचा प्रयत्न केला आहे.
या पुस्तकाची किंमत फक्त ५०/ रुपये आहे. ती वाचक,बालक व पालक यांनी जरूर वाचावी अशीच आहे बालमनाला आशेचे स्वप्नांचे पंख लावून गरुड भरारीची झेप घ्यायला लावणारा हा बालकवितासंग्रह डिझेलगाडी आहे. कवीला पुढील वाटचालीसाठी खुप खुप शुभेच्छा.....
*समीक्षिका,लेखिका,शिक्षिका,संपादिका, कवयित्री*
कु. मिनाक्षी पांडुरंग नागराळे
जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा कोकलगाव
तालुका जिल्हा वाशिम
९७६७६६३२५७
